Activiteiten in 2006

De OndernemersBiografie

Het IISG organiseert op 10 november 2006 samen met het Biografie Instituut, Metze-Research en de Werkgroep Biografie van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde een congres over de ondernemersbiografie. Het congres heeft als thema: Mythe & Werkelijkheid. De kosten voor deelname bedragen € 10 (studenten € 5). Meer informatie is te lezen in de speciale brochure. Daarin is ook het programma opgenomen.

Studiemiddag

Op vrijdag 16 juni organiseert het NEHA een studiemiddag over 'Macht, markt en economische ontwikkeling. Opkomst, organisatie en institutionele ontwikkeling van markten in Holland 11e-16e eeuw'. De studiemiddag vindt plaats bij het NEHA Cruquiusweg 31 1019 AT Amsterdam.

Als u de studiemiddag wilt bijwonen, verzoeken wij u dat uiterlijk 10 juni te berichten aan Secretariaat NEHA, t.a.v. Yvonne Bax, Cruquiusweg 31, 1019 AT Amsterdam, T 020 6685866, E secretar@iisg.nl

PROGRAMMA

• 13.00-13.30 uur:   Ontvangst
• 13.30-13.45 uur:   Opening door middagvoorzitter J.L. van Zanden
• 13.45-14.30 uur:   Bas van Bavel
  Macht, markt en economische ontwikkeling. Opkomst, organisatie en institutionele ontwikkeling van markten in Holland, 11e-16e eeuw
• 14.30-15.15 uur:  Jessica Dijkman
  Markten en macht. Middeleeuwse goederenmarkten in de Hollandse steden, ca. 1200-ca. 1350
• 15.15-15.45 uur:   Koffie- en theepauze
• 15.45-16.30 uur:   Erika Kuijpers
  Wie bouwt de muur? Burger, overheid en publieke werken in laat Middeleeuws Leiden
• 16.30-17.15 uur:   Jaco Zuijderduijn
  De opkomst van de kapitaalmarkt in Middeleeuws Holland
• 17.15-18.00 uur:   Borrel

SAMENVATTINGEN

Bas van Bavel
MACHT, MARKT EN ECONOMISCHE ONTWIKKELING. OPKOMST, ORGANISATIE EN INSTITUTIONALE ONTWIKKELING VAN MARKTEN IN HOLLAND, 11e - 16e EEUW.
De opkomst van handel en markten, die zich in West-Europa vanaf de 10e/11e eeuw steeds sterker doorzette, heeft ingrijpende gevolgen gehad voor economie en samenleving. Zij leidde tot toenemende specialisatie, commercialisering, maar ook tot schaalvergroting en een toenemende concurrentie, en valt zo te beschouwen als de drijvende kracht achter de ontwikkeling naar de moderne maatschappij. Door een analyse van het institutionele raamwerk van de markt, - dus de regels, afspraken en rechten die door mensen zijn gevormd als raamwerk waarbinnen transacties plaatsvinden -, probeert dit onderzoek meer inzicht te verschaffen in de oorzaken en de sterk verschillende gevolgen van dit proces. Te vermoeden valt immers dat de precieze, uiteenlopende wijze waarop deze marktstructuren zijn ingevuld, waarin met name de overheden een sleutelrol hebben gespeeld, in belangrijke mate de gevolgen van de opkomst van markten heeft bepaald. Deze hypothese zal worden getoetst aan het geval Holland. Dit gewest heeft zich in relatief korte tijd ontwikkeld van een drassige uithoek van Europa tot een wereldmacht, met name als gevolg van de gunstige invulling die de markten hier al vroeg hebben gekregen. In het onderzoek dat wij hier willen presenteren, in 2001 begonnen aan de afdeling Economische en Sociale Geschiedenis van de Universiteit Utrecht, is allereerst de ontwikkeling van de markten voor goederen, kapitaal, grond en arbeid in Holland gereconstrueerd, dus de chronologie van opkomst en groei van de 11e tot de 16e eeuw. Vervolgens is de organisatie van de markten aan de orde, dus de wijze waarop vraag en aanbod elkaar ontmoetten. Centraal staan de instituties die aan de markten in Holland hun specifieke inrichting en ontwikkeling hebben verschaft. Met name is hierbij ruime aandacht besteed aan de rol van de stedelijke en landsheerlijke overheden. Zo worden verschillende hypotheses getoetst over het belang van instituties in de economische ontwikkeling en de rol die de overheden daarin spelen. Het onderzoek draagt zo bij aan een beter begrip van de bepalende factoren in de lange termijn-ontwikkeling van economie en samenleving, en helpt in het vinden van een antwoord op de vraag waarom de verschillen hierin tussen de verschillende delen van de wereld zo groot zijn.

Jessica Dijkman
MARKTEN EN MACHT, MIDDELEEUWSE GOEDERENMARKTEN IN DE HOLLANDSE STADSRECHTEN, CA. 1200 - CA. 1350.
Het paper bespreekt de ontwikkeling van het institutionele kader waarbinnen goederenmarkten in Holland functioneerden in de 13e en vroege 14e eeuw aan de hand van de oudste stadsrechten. Kenmerken die daarbij naar voren komen zijn onder meer het bescheiden niveau van de belasting op markttransacties, een beperkt gebruik van marktdwang, de opkomst van organisatievormen gebaseerd op individueel ondernemerschap en de ontwikkeling van de afhandeling van handelsconflicten via lokale gerechten. Het paper laat zien hoe de ontwikkeling van dit institutionele raamwerk gerelateerd is aan de machtsverhoudingen tussen de graaf, stedelijke elites en lokale heren. Stedelijke kooplieden, vaak gesteund door de graaf, slaagden er vaak in het institutionele raamwerk vorm te geven in een richting die aansloot bij hun commerciële belangen.

Erika Kuijpers
WIE BOUWT DE MUUR? BURGER, OVERHEID EN PUBLIEKE WERKEN IN LAAT MIDDELEEUWS LEIDEN.
Voorafgaand aan de Gouden Eeuw groeide in Holland de markt voor loonarbeid. Midden zeventiende eeuw trok de regio migranten uit heel Noordwest Europa. De Hollandse arbeidsmarkt werd gekenmerkt door grote mobiliteit en flexibiliteit. Onvrije of gebonden arbeid bestond niet meer. Steeds meer mensen daarentegen werkten voor loon. In mijn onderzoek probeer ik het ontstaan van deze moderne Hollandse arbeidsmarkt te beschrijven onder andere via de bestudering van de organisatie van grootschalige arbeidsintensieve projecten die werden uitgevoerd door overheden en instellingen zoals de aanleg van dijken, infrastructuur en verdedigingswerken. In dit voorbeeld gaat het over de aanleg van de vestingwerken van Leiden. De veranderingen in de organisatie van publieke werken hebben te maken met overheidsvorming op lokaal niveau. Tussen de dertiende en zestiende eeuw werd de productie van steeds meer publieke goederen - aanvankelijk de directe verantwoordelijkheid van de gemeenschap van burgers - uitgevoerd door publieke diensten en instellingen. Mijn veronderstelling is dat arbeidsspecialisatie en een arbeidsmarkt van voldoende omvang een van de belangrijkste voorwaarden waren voor deze ontwikkeling.

Jaco Zuijderduijn
DE OPKOMST VAN DE KAPITAALMARKT IN MIDDELEEUWS HOLLAND.
Over de opkomst van de kapitaalmarkt in middeleeuws Holland is maar weinig bekend. Sterker nog: veel historici nemen aan dat er nog helemaal geen sprake was van marktwerking. In het paper wordt aan de hand van de publieke schuld van Hollandse steden en dorpen nagegaan wat er te zeggen valt voor middeleeuwse kapitaalmarkten; vooral stadsbesturen oefenden een grote vraag uit naar leningen en slaagden erin hun lijf- en losrenten te verkopen in binnen- en buitenland. Aan de hand van kwantitatieve en kwalitatieve bronnen zullen de contouren van de middeleeuwse kapitaalmarkt zichtbaar gemaakt worden.

CV's

Dr. Bas van Bavel (1964) promoveerde in Utrecht, en werkte sindsdien als toegevoegd docent en post-doc in Utrecht, Amsterdam en Gent. Sinds 2001 werkt hij in Utrecht, bij Economische en Sociale Geschiedenis, als leider van het onderzoek naar opkomst en organisatie van de markten in Holland. Zijn aandacht gaat vooral uit naar lange termijn-veranderingen in economie en samenleving, met de nadruk op Noordwest-Europa in de periode 1000-1800.

Drs. Jessica Dijkman (1960) is sinds december 2003 als AIO verbonden aan het Onderzoeksinstituut voor Geschiedenis en Cultuur van de Universiteit Utrecht, vakgroep Economische en Sociale Geschiedenis. Binnen het project 'Organisatie en ontwikkeling van markten in Holland, 1200-1600' werkt zij aan een dissertatie over de organisatie en ontwikkeling van goederenmarkten in middeleeuws Holland. Voor die tijd is ze werkzaam geweest in verschillende niet-academische functies bij overheidsorganisaties en studeerde ze in deeltijd geschiedenis aan de Universiteit Utrecht.

Dr. Erika Kuijpers promoveerde in 2005 aan de Universiteit Utrecht op een proefschrift getiteld: Migrantenstad. Immigratie en sociale verhoudingen in zeventiende-eeuws Amsterdam. Momenteel doet zij bij het Onderzoeksinstituut voor Geschiedenis en Cultuur (OGC) van de Universiteit Utrecht onderzoek naar de geschiedenis van de arbeidsmarkt in Holland van de dertiende tot en met de zestiende eeuw.

Drs. Jaco Zuijderduijn (1976) studeerde middeleeuwse geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Momenteel is hij werkzaam aan de Universiteit Utrecht en legt de laatste hand aan een proefschrift over de kapitaalmarkt in laat-middeleeuws Holland.